Bonen Doppen

O wat een jaar
Stel dat mijn achterkleinkinderen ter gelegenheid van mijn 95ste verjaardag een speciale virtual reality editie van Bonen Doppen zouden uitgeven. Ze hadden een soort terugblik in gedachten wat er op het gebied van marketing en communicatie in de afgelopen decennia was gebeurt. Bij hun voorbereidingen stuitten ze op het jaar 2020 waarin mijn achterkleinkinderen opmerkten dat er in dat specifieke jaar toch wel heel veel ingrijpende zaken waren voorgevallen. Zo kwamen ze er achter dat in het rijtje van beïnvloeding door communicatie er eentje aan was toegevoegd. Naast informatie, voorlichting, public relations, marketing en propaganda was trumpisme toegevoegd. Trumpisme werd omschreven als ‘niets is meer zoals het is’. Verder zagen ze dat, zoals in de eeuwen daarvoor, de bedreigingen en ontwikkelingen iedere keer weer uit het oosten kwamen. Naast Marco Polo en Alexander de Grote, de Grieken en Romeinen, de Hunnen, het Christendom en de Islam, de groei van de Chinese economie en in 2020 was dat COVID-19. Iets dat het hele leven vanaf dat jaar beïnvloedde. Niet alleen het maatschappelijke leven maar ook het leven in de mens. Als je er eenmaal mee besmet was geweest, verstoorde COVID-19 alle functies die noodzakelijk waren voor een functionerende samenleving en in een fysiek menselijk lichaam.
12 maart
Het begon allemaal op de dag voor de viering van mijn geboortedag in 2020: ik zou met een aantal zeer goede vrienden naar het optreden gaan van de legendarische band the Analogues die door verbeterde digitale technieken en mogelijkheden de muziek van the Beatles nog beter ten gehore brachten dan the Beatles ooit zelf zouden kunnen doen. Het optreden werd verboden en we zagen ons genoodzaakt een soort laatste ‘avondmaal’ te gebruiken in een vooraanstaand etablissement in Groningen. Vanaf dat moment was alles gesloten en kon er niets meer. Er was nog iets wat mijn achterkleinkinderen signaleerden: het dJR syndroom, het deJongeRutte syndroom. Een verschijnsel dat zich in 2020 bij heel veel mensen manifesteerde. Het gedurende zeer lange tijd, tijdens de meerdere lockdowns, niet meer kunnen praten met anderen, alleen maar tegen je kat en tegen je planten; het zorgde er voor dat mensen niet meer anders konden communiceren dan alleen via digitale manieren en via gebaren zoals het zwaaien naar anderen. Opvallend was het respect voor de gebarentolken, dankzij gebarentolk Irma; legendarisch werd de vertolking van ‘hamsteren’.  

Gommers efect Verder zagen mijn achterkleinkinderen dat er sprake was van een zogenoemd Gommers effect: het op communicatiehoogte brengen van een boodschap. In de vele opleidingen die ik in mijn leven heb gevolgd was het veelal één van de eerste dingen die ik te horen kreeg: je moet je boodschap afstemmen op degenen met wie je wilt communiceren, niet alleen qua taalgebruik maar het te kiezen medium of middel moet de doelgroep kennen en begrijpen. Iets wat schijnbaar in 2020 niet werd toegepast als het ging om het bereiken van jongeren …..
  Al met al gebeurende er niet alleen op communicatief gebied maar ook op tal van andere terreinen bijzondere dingen in 2020. Een overzicht.  

2020
Wat is er allemaal in 2020 gebeurd dat ons leven zo heeft veranderd. Zoals al genoemd begon het allemaal in het oosten: het virus is in december 2019 voor het eerst ontdekt in Wuhan in Zuid-Centraal-China. Het verspreidde zich in de eerste helft van januari vanuit de provincie Hubei, waarvan Wuhan de hoofdstad is, naar andere delen van China. Eind januari liep het aantal besmettingen in China op tot boven de tienduizend. Vervolgens verspreidde het virus zich in rap tempo over de hele wereld.  

12 maart
Donderdag 12 maart zou de geschiedenis ingaan als de dag waarop het coronavirus Nederland in zijn greep kreeg en lam legde. Onze premier kondigde serieuze maatregelen af voor heel het land, de al aangeslagen aandelenbeurzen namen het grootste verlies sinds 1987. Bijeenkomsten werden verboden, geen sportwedstrijden, niet de deur uit: thuis blijven en thuis werken. Op die donderdag houdt premier Mark Rutte de eerste van een reeks persconferenties: niet alleen een aankondiging van de eerste maatregelen maar ook de introductie van de ministeriële commissie crisisbeheersing, het Outbreak Management Team (het OMT) maar ook de kennismaking met, terugkijkend, nieuwe bekende Nederlanders: Jaap van Dissel van het RIVM, Diederick Gommers, intensivist bij het academisch ziekenhuis Erasmus MC in Rotterdam en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care en Ernst Kuipers, hoogleraar gastro-enterologie, voorzitter van de Raad van Bestuur van het Erasmus MC en voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg.   

De communicatie over corona
Van nuchter en lacherig naar uitermate serieus. De coronacommunicatie van de overheid verliep van een lacherige premier die een elleboogboks uitdeelt tijdens de schud-geen-handen-aankondiging naar een volstrekt serieuze toon vol verstrekkende maatregelen. Velen vonden er ook wat van. Immers, de beste stuurlui staan en stonden op de kade. Wanneer het om de communicatie rondom een crisis gaat, staan er in toenemende mate legio experts op. Van gedragswetenschappers tot sociologen, psychologen, van  microbiologen en immunologen en vele andere ‘deskundigen’, die gevraagd en ongevraagd hun kennis en expertise deelden op sociale media en in talkshows. Daar is op zich niet zo heel veel mis mee. Maar soms lijkt het me handiger en wellicht ook verstandiger om deze niet als een impulsieve regen van kogels af te vuren op diegene die in de hitte van de strijd een crisis het hoofd moet bieden. En die vaak meer context en informatie hebben dan de stuurlui die aan de zijlijn staan.  

Zo ook de UMCG-microbioloog Alex Friedrich. Hij werd een bekend gezicht na de uitbraak van corona. Hij raakte zelf besmet, maar hij werd vooral bekend als voorvechter van een regionale aanpak en extra testen. In een blog op de RUG-website liet hij weten dat we in Nederland eigenlijk te weinig testen. Dat kwam hem aanvankelijk op kritiek van minister De Jonge te staan. Terwijl het advies van de WHO duidelijk is: testen, testen, testen. Met grote regelmaat uitte hij op diverse manieren zijn zorgen. Door zijn wijze van communiceren en volharden in zijn eigen mening zorgde hij wel voor veel reuring. Alex Friedrich zou een uitstekende kandidaat zijn voor de Reuringprijs 2020.  

Lek
In toenemende mate ervaarden we dat veel nieuws van de live-persconferenties van premier Rutte over corona-maatregelen al bekend was voordat de persconferentie gegeven werd. Maar de dynamiek rond het perslek is behoorlijk veranderd tijdens de corona-crisis. Normaal gesproken komt de informatie vanuit de politiek, de coalitiepartijen, waarin de bekende spindokters de Haagse verslaggevers iets influisteren of toestoppen. Altijd met als doel de belangen van een partij of politicus te dienen. Nu waren het andere spelers in Den Haag die op de informatie zaten.  

Belasting
Gemeenten en Veiligheidsregio’s doen sinds de start van de coronacrisis een veel groter beroep op hun team Communicatie. Bestuur en organisatie lieten zich beter adviseren én hebben meer waardering voor inzet en resultaat van communicatie dan voor de crisis. De vraag was hoe lang de teams dat nog gaan volhouden. Bijna de helft van de teams bij gemeenten gaf aan inmiddels overbelast te zijn en bij Veiligheidsregio’s was dat een derde. Ondanks de inzet van extra capaciteit en het aanpassen van de prioriteiten, kwamen andere werkzaamheden in de knel. De meerderheid van de teams verwachtte dat de drukte in 2021 aanhoudt, terwijl slechts een deel extra capaciteit krijgt vanwege corona en een derde juist bezuinigingen verwacht.   

Gedragsbeïnvloeding
Terugkijkend viel het op dat er in de persconferenties van Rutte diverse gedragsbeïnvloedingstechnieken gebruikt werden. Sommige hiervan zagen we telkens terug: hoe de premier ons toesprak en aanspoorde tot het gewenste gedrag. In sommige persconferenties gaf hij veel complimenten: we deden het goed als volwassen. Je kon op straat zien dat mensen zich aan de regels hielden. Soms benadrukte hij wat er allemaal mis kan gaan als we de maatregelen te snel versoepelen en gebruikte hij beeldspraken als ‘duivelse dilemma’s’ en ‘een golf’ om de boodschap te bekrachtigen.  

Reputatieschade
En dan was  er nog de trouwpartij van Ferd Grapperhaus, minister van Justitie en Veiligheid. Later bood hij zijn excuses aan omdat gasten op zijn bruiloft niet altijd de verplichte 1,5 meter afstand hebben gehouden. Grapperhaus vierde het naar eigen zeggen ‘in kleine kring’. De minister, die op de coronapersconferentie het niet houden van afstand nog ‘slordig’ en ‘asociaal’ noemde, schrijft in de brief maatregelen te hebben getroffen om zijn huwelijksdag in lijn met de coronaregels te doen verlopen. De excuses zijn saillant, juist omdat het kabinet toen hamerde op de naleving van de coronaregels. Vooral in familieverband en bij feesten en partijen zou het aantal besmettingen toenemen.  

Vertrouwen daalt fors
In april had 75% nog vertrouwen in Nederlandse aanpak, in juni nog 68%, in september nog maar 50%. Uit het onderzoek bleek dat de helft van de Nederlanders geen vertrouwen uitspreekt in het gevoerde beleid. Op de dag dat premier Mark Rutte ons land een sobere kerst opdrong, lekte uit de boezem van zijn kabinet een wild plan de horeca te heropenen. Het laat zien dat het geduld in zijn ministersploeg ook tanende is. Met ‘alle begrip’ zei premier Mark Rutte te zien dat er ‘coronamoeheid’ aan het ontstaan is in de samenleving. Maar dat geldt evenzeer voor zijn eigen kabinet. Juist toen de premier zich opmaakte voor de slechte boodschap van zijn persconferentie, dat er met Kerstmis geen versoepelingen komen, lekte een interne notitie uit. Op het ministerie van Economische Zaken was een stuk vervaardigd met als mededeling dat het heropenen van de horeca juist zou leiden tot minder coronabesmettingen.  

#ikdoenietmeermee
De door Viruswaarheid-oprichter Willem Engel gestarte actie is gevolgd door de Instagram-actie van een aantal BN’ers onder de hashtag #ikdoenietmeermee tegen het coronabeleid van de regering. De actie krijgt op sociale media beperkte bijval, maar ook heel veel kritiek. Andere artiesten reageren verontwaardigd. Op een dinsdagavond zat Famke Louise bij Jinek aan tafel om te praten over haar statement #ikdoenietmeermee. Famke stond flink voor schut toen ze niet uit haar woorden kwam. Ze spande de kroon toen ze een spiekbriefje erbij pakte waarvandaan ze haar ‘tegenargument’ begon op te lezen. Kijkers op sociale media spreken van schande en laten niets van de influencer over. Later heeft Famke Louise zich gedistantieerd van de actie #ikdoenietmeermee. Ze verwijderde haar post waarin ze tegen de coronamaatregelen van het kabinet ageerde, beloofde beterschap en bood excuses aan.  Het positieve van dit was dat Diederik Gommers in zag dat het probleem op een geheel andere wijze moest worden aangepakt. Samen Famke Louise startte hij een coronacampagne. Het Gommerseffect!  

Pijn
“Het doet pijn uw vertrouwen in ons beschaamd te hebben”, zegt koning Willem-Alexander in een verklaring op video. “Het was ‘heel onverstandig’ om ‘geen rekening te houden met de inwerking van de nieuwe beperkingen op onze samenleving’. Hij zei ook dat het hun eigen besluit was om de vakantie af te breken. Over het opereren in de coronacrisis in Nederland zei de koning: “We zijn betrokken. Maar niet onfeilbaar.” Goed dat het koninklijk paar verantwoording aflegt, laat Paul Stamsnijder, reputatiedeskundige, weten. “Laat het niet gaan over de fouten die je maakt, maar over de lessen die je trekt. Dan kunnen we over naar de orde van de dag. Vergeving brengt ons verder.” Koning Willem-Alexander heeft in acht maanden tijd het vertrouwen van veel Nederlanders verloren. Dat bleek uit een peiling van Ipsos in opdracht van het programma Nieuwsuur. In april had nog 76% van de Nederlanders ‘tamelijk veel’ of ‘veel’ ­vertrouwen in de koning. Nu is dat nog 47%.   2020 was een zeer bijzonder jaar De rol van communicatie in deze pandemie stond heel vaak ter discussie en werd soms gevoerd door degenen die vonden dat ze er ook verstand van hebben. Iets wat in ons vak veel vaker voorkomt. Het is voor velen onwaarschijnlijk moeilijk en ingewikkeld de meerwaarden van communicatie aan te tonen. We moeten de weerwaarden van communicatie tastbaarder maken.  De huidige pandemie en de grotere dynamiek ten aanzien van communicatie met in- en externe stakeholders heeft het belang van accountability nog eens versterkt.  

Ieder nadeel ‘heb’
2020 was méér dan alleen het jaar van de pandemie. Ook werden volop innovatieve producten en diensten gelanceerd. De vernieuwing liet zich niet door COVID-19 stoppen. Sterker nog, corona stimuleerde de digitale innovatie. COVID-19 toonde eens te meer het belang aan van een goede internetverbinding. Vooral thuiswerkers zijn daar sterk afhankelijk van.  

De pandemie versnelt de opkomst van internet of things: monitoring op afstand zet duidelijk door en nieuwe applicaties zullen volgen. Ook de aandacht voor security en privacy is in 2020 sterk toegenomen. Bedrijven zijn afhankelijker geworden van digitale oplossingen. Wanneer ze worden gehackt, zijn de gevolgen vaak ernstiger dan voorheen. Bovendien zijn veel mensen vanuit huis gaan werken wat de dreiging heeft vergroot. Mensen kunnen thuis niet zo gemakkelijk hun collega’s raadplegen als er een vreemd mailtje is binnengekomen. De pc en het netwerk thuis zijn vaak ook meer kwetsbaar.  

Gevolgen thuiswerken lang voelbaar
Tijdens de tweede lockdown zorgde thuiswerken voor meer stress onder werknemers dan in de eerste lockdown. Sommige werknemers hadden nu zelfs helemaal geen contact meer met hun leidinggevende. Als we niet oppassen krijgen we te maken met de gevolgen van alle opgebouwde stress, fysieke ongemakken en werk- en zingevingsvraagstukken.  

Thuiswerken zal steeds meer de norm worden
We staan voor een enorme uitdaging om meerdere aspecten van werken en samenwerken opnieuw te definiëren. Hoe geef je online leiding, hoe onderhoud je de verbinding met medewerkers, hoe introduceer je nieuwe medewerkers? Investeer in de relatie met werknemers, let goed op ze en zet in op vertrouwen en verbinding.

Hoe voorspelbaar wordt 2021
In toenemende mate zal van ons als communicatieprofessionals gevraagd worden het in- en externe krachtenveld zichtbaar te maken en opvattingen, issues, waarden en gedragingen van stakeholders en publieke opinie te analyseren door monitoring en omgevingsanalyses. Het agenderen van thema’s door middel van stakeholdermanagement, issuemanagement en reputatiemanagement, op zoek zijn naar alignment en harmonie met de omgeving. Er voor zorgen dat alle betrokken partijen op eenzelfde lijn komen. Issuemanagement zal een grotere rol gaan spelen in ons werk.  Ik wens u daarbij veel wijsheid.  

Jan Boon Coach en matchmaker  

Je ontvangt deze editie van Bonen Doppen omdat je een relatie van Jan Boon bent of ingeschreven staat voor nieuwsbrieven van Jan Boon Communicatie.  

Bonen Doppen, een uitgave van Jan Boon Communicatie, is een onregelmatig verschijnende column, of blog zo je wilt, over ontwikkelingen in het marketing- en communicatievak. In Bonen Doppen beschrijf ik de marketing-, communicatie- en reclamebewegingen en is een onafhankelijke, signalerende en af en toe genadeloze column.  

Bonen Doppen
Bonen Doppen wil zo veel zeggen als dat eenieder voor zijn belangen moet zorgen, je zaken zelf beredderen. Je doet geen beroep op hulp van anderen, je benoemt en lost je eigen problemen zelf op.  

Bonen in de pot
Bonen in de pot informeert je over de ontwikkelingen in het marketing- en communicatievak en verschijnt in principe ieder maandagochtend. Bonen in de pot wil zo veel zeggen als ‘hij wil nog wat zeggen maar het is onbelangrijk wat hij te zeggen heeft’, waarmee ik het relatieve van mijn berichten wil aangeven. Lees het vanuit je eigen perspectief  

Bonen Weken
Bonen Weken informeert je over de ontwikkelingen in het marketing- en communicatievak in relatie tot ondernemen en verschijnt eens in de vier weken. Bonen Weken wil zo veel zeggen als ‘stellig op iets rekenen en daarnaar maatregelen nemen’ en is bedoeld voor ondernemingen en organisaties in het midden- en kleinbedrijf om het management te attenderen op het belang van communicatie en reputatie van hun onderneming.  

Bonen Doppen is net als Bonen Weken en Bonen in de pot een uitgave van Jan Boon Communicatie.  

Wil jij een ander attent maken op Bonen in de pot en/of Bonen Weken? Klik hier

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s